Vakanties, leuke uitjes en heerlijk weer: voor veel Nederlanders is de zomer hét seizoen om naar uit te kijken. Maar dat geldt niet voor iedereen. Vooral voor kwetsbare ouderen kan dit een lastige periode zijn. In de zomer valt het sociale vangnet van veel 65-plussers namelijk weg.
Buren gaan op vakantie, vrijwilligers pauzeren en (klein)kinderen trekken hun eigen plan. Juist in de zomer kan eenzaamheid dus harder aankomen. Zuster Jansen onderzocht op basis van data van het CBS en RIVM hoeveel ouderen in Nederland met eenzaamheid te maken hebben, en in welke regio’s dit probleem het sterkst speelt.
Waarom de zomer zo zwaar kan vallen
Elk jaar rond de zomervakantie begint voor veel ouderen een lastige periode. Buren zijn vaak weken van huis, mantelzorgers nemen een welverdiende vakantie en de vertrouwde gezichten in de wijk zijn plotseling een stuk minder aanwezig.
Daarnaast hanteren lokale sportclubs, theaters en andere verenigingen soms een zomerstop, waardoor veel activiteiten ‘s zomers wegvallen. Het resultaat: ouderen die het hele jaar door al kwetsbaar zijn, verliezen in de zomer opeens meerdere contactmomenten tegelijk.
Mevrouw Knol, vestigingsmanager bij Zuster Jansen: “Tijdens de vakantieperiode zijn veel mensen druk bezig met het vinden van een honden- of kattenoppas, en schakelen ze buren in om hun plantjes water te geven. Maar een vervangend contactmoment voor hun ouders, grootouders of oudere buren wordt vaak nog over het hoofd gezien.”
Bijna 2 miljoen eenzame ouderen
Van de ruim 4 miljoen 65-plussers in Nederland, voelt bijna de helft (46,8%) zich eenzaam. Volgens de RIVM Gezondheidsmonitor zijn er verschillende factoren die de kans op eenzaamheid kunnen vergroten. De meest voorkomende hiervan zijn lage veerkracht, een hoog risico op angst of depressie en alleen wonen. Ook de locatie speelt een grote rol.
“Eenzaamheid concentreert zich voornamelijk op twee plekken: krimpgebieden en grote steden. In krimpgebieden trekt de jeugd weg naar steden in de buurt, waardoor ouderen achterblijven in dunner wordende gemeenschappen,” legt mevrouw Knol uit. “In grote steden is het gebrek aan sociale controle de voornaamste oorzaak: buren kennen elkaar vaak niet of nauwelijks, en dat gemis wordt in de zomer extra voelbaar.”
Gescheiden ouderen zijn het kwetsbaarst
Vooral gescheiden ouderen zijn kwetsbaar voor eenzaamheid: 57,2% heeft hier last van. Opvallend is dat dit hoger ligt dan bij ongehuwden (54,6%) en verweduwden (49,9%).
Juist in de zomer is de positie van deze ouderen extra kwetsbaar: zonder partner, met kinderen die hun tijd moeten verdelen, en zonder de dagelijkse structuur die werk of mantelzorg biedt, valt het sociale vangnet grotendeels weg.
Dit geldt nog sterker voor alleenwonende oudere mannen dan voor vrouwen in dezelfde situatie. Hoewel vrouwen veel vaker alleen wonen, hebben zij gemiddeld een groter sociaal netwerk. Maar liefst 46% van de oudere mannen voelt zich sociaal eenzaam, tegenover 37% van de vrouwen.
“Hoewel eenzaamheid dus vaker voorkomt bij ouderen zonder partner, zien we het ook terug onder samenwonende 65-plussers,” zegt mevrouw Knol. “Het gaat hierbij vaak om ouderen die voor hun geliefde zorgen, bijvoorbeeld als hun partner dementerend is. Dat kan als erg isolerend worden ervaren en maakt het missen van sociaal contact des te groter.”
Eenzaamheid onder ouderen het grootst in Zeeland
De eenzaamheid is niet gelijk verdeeld over het land. In Zeeland voelt maar liefst 52,3% van de 65-plussers zich eenzaam: het hoogste percentage van Nederland. Flevoland (49,8%) en Groningen (49%) volgen. In Gelderland (43,3%) en Overijssel (44%) waren ouderen juist het minst eenzaam, maar ook hier liggen de percentages nog bijzonder hoog.
“Het is lastig om te verklaren wat de precieze oorzaak is van de verschillen in eenzaamheid per provincie. Maar of je nou in Zeeland of Gelderland woont: het is overal een groot probleem,” vertelt mevrouw Knol. “Dat bijna de helft van onze oudere buren, ouders en grootouders zich alleen voelt, verdient meer aandacht.”
De meeste eenzame ouderen wonen in Rucphen
De verschillen worden nog duidelijker als je inzoomt op gemeentelijk niveau. Zo voelt maar liefst 57% van de ouderen in Rucphen zich eenzaam: de gemeente is hiermee de lijstaanvoerder van Nederland. De top 10 gemeenten met de meeste eenzame ouderen zijn:
- Rucphen, Noord-Brabant: 57% van de ouderen voelt zich eenzaam
- Vlissingen, Zeeland: 55,6% van de ouderen voelt zich eenzaam
- Roerdalen, Limburg: 54,8% van de ouderen voelt zich eenzaam
- Pekela, Groningen: 54,7% van de ouderen voelt zich eenzaam
- Eindhoven, Noord-Brabant: 54,5% van de ouderen voelt zich eenzaam
- Tholen, Zeeland: 54,3% van de ouderen voelt zich eenzaam
- Echt-Susteren, Limburg: 54,3% van de ouderen voelt zich eenzaam
- Kerkrade, Limburg: 54% van de ouderen voelt zich eenzaam
- Bergen op Zoom, Noord-Brabant: 54% van de ouderen voelt zich eenzaam
- Noord-Beveland, Zeeland: 53,6% van de ouderen voelt zich eenzaam.
Op Urk (30,2%) ligt het percentage eenzame ouderen juist het laagst. Ook Oost Gelre (34,9%) en Wierden (35,2%) komen relatief goed naar voren, al zijn ook hier alsnog ruim 1 op de 3 ouderen eenzaam.
Eenzaamheid verminderen tijdens de zomervakantie
Voor veel senioren is de thuiszorg die langskomt het enige contactmoment als familie en buren op vakantie zijn. Maar de zomer hoeft geen extra eenzame periode te zijn. Sociale isolatie is een probleem wat we met zijn allen aan kunnen pakken: kleine gebaren maken vaak al een groot verschil.
“Als naaste kun je bijvoorbeeld voor je vakantie een vast contactmoment inplannen met een oudere buur, familielid of kennis. Een belletje, korte wandeling of een kopje koffie is meestal een kleine moeite,” zegt mevrouw Knol. “Daarnaast kun je anderen in je omgeving inschakelen als je zelf van huis bent. Vraag bijvoorbeeld eens of een vriend(in) of familielid even langs kan rijden en aan kan kloppen.”
Ook ouderen zelf kunnen de kans op sociaal isolement tijdens de zomer verminderen door in hun omgeving aan te geven dat ze het fijn vinden om af en toe iemand te zien. Veel mensen weten simpelweg niet hoe ze moeten helpen. Daarnaast kan het baten om navraag te doen of er hulp beschikbaar is in de buurt, bijvoorbeeld bij lokale buurthuizen of ouderenverenigingen.
Om hulp te zoeken of anderen te helpen, kun je ook terecht bij Een Tegen Eenzaamheid.
Onderzoeksmethode
Voor dit onderzoek combineerde Zuster Jansen drie openbare bronnen van het CBS en RIVM.
De eenzaamheidscijfers komen uit de Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2024 (een samenwerking van GGD’en, CBS en RIVM). Deze monitor brengt op landelijk, provinciaal en gemeentelijk niveau in kaart welk deel van de 65-plussers zich eenzaam voelt, onderverdeeld in eenzaamheid, sterke eenzaamheid, emotionele en sociale eenzaamheid. Alle eenzaamheidspercentages in dit artikel betreffen 65-plussers.
Om percentages te vertalen naar aantallen en om landelijke en provinciale gemiddelden te berekenen, is gebruikgemaakt van de CBS-bevolkingscijfers naar leeftijd en regio (1 januari 2025). De landelijke en provinciale percentages zijn inwoner-gewogen berekend: gemeenten met meer 65-plussers tellen naar verhouding zwaarder mee, zodat de cijfers het werkelijke aandeel eenzame ouderen in een gebied weergeven.
De cijfers over eenzaamheid naar burgerlijke staat (gehuwd, gescheiden, ongehuwd en verweduwd) zijn afkomstig van VZinfo.nl (RIVM), op basis van dezelfde Gezondheidsmonitor 2024. Deze uitsplitsing betreft de volwassen bevolking (18 jaar en ouder), omdat het CBS deze niet apart voor 65-plussers publiceert.
Cijfers over sociale eenzaamheid bij oudere mannen en vrouwen zijn ontleend aan de RIVM Monitor ouderenzorg (2025).
